سیستانی‌ها و شب چهارشنبه‌سوری در گلستان/ آیینی کهن برای شادی و پاکسازی

به گزارش پایگاه خبری شهروند فردا، گلستان، به‌ویژه در مناطق سیستانی‌نشین، جایی است که تاریخ و فرهنگ‌های مختلف در هم می‌آمیزند و این دیار رنگ و بویی خاص پیدا می‌کند. سیستانی‌ها که سال‌هاست در کنار دیگر اقوام گلستانی سکونت دارند، هنوز هم دل در گرو فرهنگ و آیین‌های سرزمین مادری خود دارند. شب چهارشنبه‌سوری برای آنها شبی است که در آن آتش‌ها روشن می‌شود و ترانه‌ها و شادی‌ها در کوچه‌ها و خانه‌ها طنین‌انداز می‌شود.
با نزدیک شدن به شب چهارشنبه‌سوری، وقتی خورشید غروب می‌کند، کوچه‌های سیستانی‌نشین گلستان از بوی خار و گز پر می‌شود. پیرمردی با دشداشه سفید و عمامه‌ای که سال‌ها خاطرات سیستان در دلش دارند، بوته‌های خشک را جمع کرده و سه کپه آتش می‌سازد. او در حالی که با دستان پینه‌بسته‌اش کار می‌کند، به اطرافیان می‌گوید: «این سه کپه نماد اندیشه نیک، گفتار نیک و کردار نیک است.» در گوشه‌ای دیگر، زنی میانسال با چادر گل‌دارش هیزم‌ها را روی بام می‌چیند و با خود زمزمه می‌کند: «امشب شب سوری است، شب دوستی و شادی.»
آتش در این شب نه تنها برای گرم کردن تن‌ها بلکه برای پاکسازی دل‌ها از هرگونه غم و غصه است. در میان این آتش‌ها، خانواده‌ها و همسایگان با لبخند و شادی کنار هم جمع می‌شوند، و همه در دل جشن‌های سنتی این شب، یکدیگر را در آغوش می‌گیرند.

جشن چهارشنبه‌سوری: از آتش تا شادمانی
بچه‌ها در اطراف آتش می‌دوند و شادی می‌کنند، در حالی که بزرگ‌ترها از پشت پنجره‌ها یا در کنار حیاط‌ها به نظاره این لحظات شیرین می‌نشینند. «زردی من از تو، سرخی تو از من» را در این شب همه با هم می‌خوانند و با شوق از روی آتش می‌پرند. این جملات تنها به‌عنوان یک ترانه نیست، بلکه در حقیقت برای سیستانی‌ها نماد دوری از غم و رسیدن به روزهایی روشن‌تر است. یکی از حاضرین در کنار آتش می‌خواند: «غم برو، شادی بیا، محنت برو، روزی بیا»، که آتش آن را در دل خود می‌گیرد و با شعله‌هایش غم‌ها را از میان می‌برد.
یکی از سنت‌های ویژه این شب شکستن کوزه‌های قدیمی است. مادربزرگ‌ها، با دستان چروکیده و مهربان خود، کوزه‌های شکسته و کهنه را بیرون می‌آورند تا گویی هرگونه بلا و غم در آن‌ها جمع شده است. «این کوزه باید بشکند تا بلاها هم بروند» گفته می‌شود. همین‌طور کوزه‌های نو جایگزین می‌شود و نیت‌های خوب در دل‌ها شکل می‌گیرد.
در خانه‌ای دیگر، زنی آش بزرگی برای شفای بیمارش می‌پزد. او این آش را نذر کرده است و در کنار آن، غذاهایی دیگر برای نیازمندان آماده می‌کند. این نذری‌ها که در خانه‌ها پخته می‌شوند، همیشه با نیت‌های نیکو و آرزوهای خوب همراه هستند. در گوشه‌ای دیگر، آجیل‌هایی مانند فندق، تخم هندوانه و پسته بر روی آتش بو داده می‌شود و در میان اهالی دست به دست می‌چرخد. همه این‌ها نشانه‌هایی از امید و باور به برکت و رفاه در سال جدید است.

جشن چهارشنبه‌سوری، داستانی از گذشته تا امروز
آتش در شب چهارشنبه‌سوری تنها یک رسم نیست بلکه پیوندی عمیق با تاریخ و فرهنگ دارد. یکی از معتمدان محله به یاد روزگاران قدیم می‌گوید: «این آتش‌ها از دوران باستان نشأت گرفته‌اند. در ایران باستان، آتش‌افروزان شب چهارشنبه‌سوری را با آواز و رقص روشن نگه می‌داشتند تا مهر و محبت به خانه‌ها بازگردد.» این داستان‌ها که از شاهنامه فردوسی و تاریخ ایران باستان می‌آیند، در دل جشن امروزی سیستانی‌ها نیز زنده می‌مانند. جشن چهارشنبه‌سوری تنها یک مراسم نیست، بلکه نمادی از پیوند فرهنگی میان گذشته و امروز است که در هر گوشه گلستان به وضوح دیده می‌شود.
در نهایت، وقتی شب به نیمه می‌رسد و آتش‌ها همچنان می‌سوزد، این جشن به یک مراسم جمعی تبدیل می‌شود که در آن همه مردم با یکدیگر همگام می‌شوند و لحظات شاد و پرنشاطی را تجربه می‌کنند. کارشناسان فرهنگی بنیاد نیمروز سیستانی‌ها تأکید دارند: «این شب، شب همبستگی و شادی است، نه فقط جشن آتش. این آیین‌ها باید همواره زنده نگه‌داشته شوند تا زندگی شادتر و پربارتر باشد.
در پایان شب، وقتی که آتش‌ها فروکش می‌کنند و خاکسترها به زمین ریخته می‌شود، در دل سیستانی‌ها و گلستانی‌ها، شعله‌ای از امید و دوستی روشن می‌ماند که در سراسر سال ادامه می‌یابد.